13 stycznia 2016

Jonathan Haidt: Prawy umysł



W książce, wydanej nie tak dawno temu przez wydawnictwo Smak Słowa, Jonathan Haidt rozważa odpowiedzi na następujące problemy:
  • Na podstawie czego ludzie oceniają postępowanie moralne innych ludzi?
  • Co jest przyczyną wydawania tych sądów?
  • Jak poznajemy co jest dobre, a co złe?
Haidt przedstawia cztery możliwe wyjaśnienia postępowania i myślenia moralnego (natywizm, racjonalizm, empiryzm, intuicjonizm). Autor staje na stanowisku intuicjonizmu (w specyficznym rozumieniu tego poglądu, które wyłania się podczas lektury książki).

Pierwsza teza wyłożona przez Haidta w pierwszej części książki to: Intuicje pojawiają się pierwsze, strategiczne rozumowanie - drugie. "Umysł to jeździec na słoniu, ale to jeździec ma służyć słoniowi" - pisze dalej autor. Jest to ilustracja postawionej tezy. Haidt przytacza szereg eksperymentów na rzecz swojego stanowiska. Według niego intuicje (procesy niekontrolowane), pojawiają się pierwsze i to one rzutują na wydawane przez nas oceny moralne. Strategiczne rozumowanie (jeździec), przypomina rzecznika prasowego, którego zadaniem jest usprawiedliwianie i znajdowanie racjonalnych argumentów dla stanowiska słonia (intuicja, niekontrolowane procesy).

Kolejna teza autora, wyraża się w przekonaniu, że istnieje sześć fundamentów moralnych, według których ludzie oceniają moralnie postępowanie innych. Przyjęcie tych fundamentów, w rozmaitych konfiguracjach powoduje, że ludzie żyją w ramach określonych matrixów moralnych. Wpływa to na ich wybory polityczne i życiowe.
Trzecia teza dotyczy genezy wspomnianych fundamentów moralnych, została ona przedstawiona w trzeciej części książki. Autor zajmuje się w niej także odpowiedzią na pytanie "dlaczego jesteśmy grupolubni", oraz skąd wziął się nasz "altruizm parafialny".

Swoje rozważania Haidt ujmuje w kontekście konfliktu między konserwatyzmem, a liberalizmem. Autor stara się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego jedni wybieraja konserwatyzm, a inni liberalizm. W rozważaniach Haidta swoje miejsce znajduje również libertarianizm.

Autor zamyka swoje rozważania, interpretując zjawisko, jakim jest religia w duchu poglądów Durkheima oraz Darwina. Z rozważań Haidta wyłania się instrumentalna funkcja religii, jaką jest przede wszystkim łączenie ludzi we wspólnoty, oraz dawanie wrażenia bycia częścią czegoś większego.

Filozofowie szczególnie ważni, dla rozważań Haidta to: David Hume, Emile Durkheim, Charles Darwin. Haidt poruszył wiele kwestii, które nadają się do szczegółowej analizy. Aby wyłonić wszystkie należałoby przeczytać książkę przynajmniej kilka razy. Niemniej jednak, jest to bardzo ciekawa interpretacja rozmaitych eksperymentów psychologicznych.  Mimo wstępnych obietnic pewnego porządku myślowego, rozważania autora nie są do końca uporządkowane - dlatego do wyłonienia wszystkich idei, potrzebne jest przynajmniej kilkakrotne przeczytanie tej książki.

1 komentarz:

  1. Intrygująca, ale niestety nie dla mnie.

    Pozdrawiam,
    http://tylkomagiaslowa.blogspot.com/

    OdpowiedzUsuń

Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.